Versterking aan de monding van de Rekere

De Nuwendoorn: Dwangburcht tegen de West-Friezen in de 13^e eeuw.

Bij het begin van het offensief tegen de West-Friezen (ca. 1270) had de graaf van Holland, Floris V een aantal maatregelen genomen om een strategische positie in te nemen. Hij liet een uitvalsdijk door het drassige land, tussen de zandrug van Alkmaar en de hoge geestgronden van Vronen (waar nu het huidige Sint Pancras ligt) aanleggen. De dijk had tot doel om als uitvalsweg naar West-Friesland te dienen.

Voor 1270 was er al een dam gelegd in de Rekere, een waterloop die vanaf de Schermer een verbinding vormde tussen Alkmaar en het water van de Zijpe (bij de huidige Hondsbossche zeewering). Deze stroom was al langzamerhand aan het dichtslibben. De dam was eveneens voor graaf Floris V van strategisch belang, ook weer met het oog op de toegankelijkheid van West-Friesland.

Reconstructie van het Huis te Nuwendoorn. (Tekening: Ben Dijkhuis)

Nadat Floris V, tussen 1281 en 1287, de West-Friezen overwon, liet hij vijf dwangburchten bouwen, met als doel dit weerbarstige volk onder de duim te houden en zo zijn overwinning te bewaren. Aan de monding van de Rekere, ter verdediging van de Rekeredam, liet hij (ter hoogte van het huidige Krabbendam) het Huis te Nuwendoorn, of kortweg de Nuwendoorn bouwen. Melis Stoke, geschiedschrijver en 'clerc' in dienst van de graaf, beschreef dit kasteel als het Huis te Nuwendoorn; de beste burcht in het land. Daarvoor had Floris V al het slot te Wijdenes en het kasteel te Medemblik (het huidige kasteel Radboud) laten bouwen.

Een fraaie reconstructie van het Huys te Nuwendoorn, vanuit verschillende standpunten gezien. Geprojecteerd in de huidige situatie. (Afbeeldingen: Remco Cevat.)

Ook onder de rook van Alkmaar werden twee dwangburchten neergezet: De Nieuwburg en de Middelburg. Beide beheersten de doorgang vanuit Alkmaar naar de Vronergeest (het gebied tussen Oudorp en Vronen) en vormden samen met het oude slot Torenburg (bij de stad Alkmaar) een sterk drietal.

Na de brute moord op Floris V in 1296 en daartoe aangezet door de bisschop van Utrecht, Willem van Mechelen, kwam een deel van de bevolking in zijn gebied in opstand.
Toen West-Friezen na de belegering van het Muiderslot, vandaar al plunderend terugtrokken, veroverden zij onderweg het kasteel te Wijdenes en verwoestten deze tot de grond toe. Waarna ook de Nuwendoorn werd aangevallen. Het kasteel te Medemblik werd bestormd en zijn bewoners uitgehongerd.

Bestorming van de Nuwendoorn.

De Nuwendoorn was toen nog niet voltooid en was nog niet sterk genoeg om verdedigd te worden en werd zwaar beschadigd.... Het kasteel Medemblik hield stand tegen de belegering en werd door de grafelijke troepen, onder leiding van Jan van Avesnes (Jan I van Henegouwen) ontzet.
Men gaat er vanuit dat de Nieuwburg en Middelburg niet in dat beruchte jaar zijn verwoest, hoewel dit voor de Nieuwburg niet helemaal zeker is. In 1299 werd uiteindelijk vrede gesloten met de rebellerende West-Friezen. Dit vond plaats op de Torenburg. De latere opvolgers van Floris V: de graven uit het Huis van Henegouwen hadden de taak op zich genomen om zowel de Nuwendoorn als de Nieuwburg te herstellen.

Geraadpleegde bronnen en literatuur:
(Lit. 3, D. Kransberg, H. Mils)
(Lit. 5, J.W. Groesbeek)
(Lit. 11, P.E. van Rijen)
(Lit. 13, F. Diederik)
(Lit. 17, D.P. van Wigheren)
(Lit. 19, P. Noordeloos)